Komedi nedir?

İnsanları güldürerek, eğlendirerek düşündürmeyi ve eğitmeyi amaçlayan tiyatro türüne “komedi (komedya)” denir.

Komedilerdeki gülünecek şeye komik denir. Komediler, bu komik unsurların yapısına ve özelliklerine göre isim alırlar. Bunlar: Entrika komedisi, karakter komedisi, töre komedisi, hissi komedi, vodvil, fars, skeç, olarak sınıflandırılabilir.

Komedi aynı trajedide olduğu gibi Eski Yunan’da Bağ Bozumu Tanrısı Dionysos adına yapılan törenlerinden doğmuştur. Sicilya’da yapılan bu törenlerde “komos” adı verilen eğlence alayları kurulurdu. Değişik kılıklara giren halk “flüt” çalan birinin arkasında türlü taşkınlıklar yaparak sokaklarda, kırlarda dolaşırdı.

İnsanlar aşırı alkolün de etkisiyle birbirlerine sataşır, şakalar yaparlardı. Zaman içinde bu kaba saba sözler, şakalar bir düzene kondu ve bunlara “fars” adı verildi. Daha sonra ise farsların etkisiyle sanat değeri ta-siyan komediler yazıldı. Komedi terimi “cümbüş, alay” anlamına gelen “komos” sözcüğü ile “ezgi” anlamına gelen “ode” sözcüğünün birleşmesinden doğmuştur.

komedi

Bu tiyatro türünde, her gülünç şeyin altında ders alınacak acı bir gerçeğin olduğuna inanılır. Komedi türü tiyatrolar ise 17. yüzyıldan sonra yazılmaya başlanmıştır. İnsanların gülünç tarafları mizahi bir şekilde sahnede canlandırılır. Aristoteles, komediyi “ Poetika” adlı eserinde: “Komedi” ortalamadan daha aşağı, kötü olan karakterin taklididir. Bununla birlikte komedi, her kötü olanı taklit etmez; tersine gülünç olanı taklit eder. Bu ise soylu olmayanın bir bölümüdür.

Çünkü gülünç olanın özü soylu olmayışa ve kusura dayanır.” Sözleriyle açıklamıştır. Kusuru ve gülünçlüğü toplumsal tabakanın en altın-da yer alan insanlara layık gören bir anlayışın ürünü olan komedide bu insanların zayıf yönleri olan korkaklık, riyakarlık, cimrilik, dalkavukluk, sinsilik gibi acayiplikleri seyirciyi güldürecek şekilde sahnede canlandırılır.

Komedya seyirciyi ahlak dışı eğilimler, kötü huylar, hatalı davranışlar, bozulmuş kurumlar üzerinde düşündürmeyi amaçlar. Böylece seyircinin bu gibi durumlara düşmemesi öğütlenir. Trajedi genelde yüksek tabakanın eğlencesi olur-ken, halk kendi eğlencelerinden çıkan komedyayı daha çok sevmiştir. Yunan tiyatrosunda komedyalar manzum olarak yani şiir şeklinde yazılmıştır. 17. yüzyıldan sonra ise mensur yani düzyazı şeklinde yazılan komediler ortaya çıkmıştır.

Komedinin özellikleri

Konusunu günlük hayattan, sosyal olaylardan seçer.Kahramanları sıradan insanlar, eğitim görmemiş ya da sonradan görme kişilerdir.Üslupta kusursuzluk aranmaz, kaba sayılan hatta küfürlü sözlere yer verilir.Çirkin, kaba olaylar seyircinin gözü önünde işlenir.Üç birlik kuralına uyar. Komediler fars, vodvil, komedi santimantal vb. türlere ayrılır. Komedi; karakter, töre, entrika gibi çeşitlere ayrılır.

Karakter komedisi: İnsan kişiliğinin gülünç yanlarını konu alan komedidir. Moliére'in "Cimri", Shakespeare (Şekspir)'in "Venedik Taciri" adlı eserleri karakter komedisidir.

Töre komedisi: Toplumun gülünç ve aksayan yönlerini gösteren komedidir. Moliére'in "Kibarlık Budalası", Gogol'un "Müfettiş" adlı eserleri töre komedisidir.

Entrika komedisi: Seyirciyi güldürme amacı olmadan yazılan komedi türüdür. Moliére'in "Zoraki Tabip", Shakespeare'in "Yanlışlıklar Komedyası" adlı eserleri entrika komedisidir. Entrika komedisinin bir diğer adı da "Vodvil"dir.

Komedi türü 17. yüzyıldan sonra düzyazıyla yazılmaya başlanmıştır. Klasik komedinin önemli yazarları: Aristophanes (Aristofanes), Menandros (Menandros), Terentius (Terentius), Plautus (Platus), Moliére (Molyer).

Komedi filmleri

Sinemanın ilk yıllarından beri büyük ilgi görmüş ve bu sanatın temel türlerinden biri olmuştur. Lumiere Kardeşler’in 28 Aralık 1895’te Paris’te düzenledikleri ilk sinema gösterisin­de yer alan konulu kısa film L’Arroseur arrose (Sulanan Sulayıcı) bir komediydi. Filmde, su kesilince hortuma bakan bahçı­van, hortuma basan çocuğun ayağını kaldırmasıyla sırılsıklam oluyordu.

Sinemanın ilk komedi filmleri de bu tür sakarlıkları, ıslanma, izleme, muza basıp kayma gibi beklenmedik komik durumları (gag) temel alan ve slapstick adı verilen tarzda yapım­lardı. Sinemanın ilk komedyenleri de Fran­sa’da ün kazandı. Bunlann başında, filmlerinde kendini hep çılgın bir kargaşa içinde bulan Max Linder geliyordu.

1912’de Mack Sennett’in Keystone Stüd­yolarını kurmasıyla birlikte ABD’de kome­di filmleri ayn bir tür olarak gelişmeye başladı. Sennett’in ürettiği slapstick güldü­rülerde düzenin temsilcisi olan ve Keystone Kops olarak tanınan polislerin başına olmadık işler açılıyordu. Amerikan sessiz sinemasının üç büyük komedi ustası Charlie Chaplin, Harold Lloyd ve Buster Keaton da bir süre Sennett’in stüdyolarında çalışmıştı.

Sesli sinemayla birlikte Chaplin dışındaki ustalar eski çizgilerini sürdüremezken, ha­reketten çok durumlara ve sözlü esprilere dayanan vodvil türü komedi filmleri önem kazanmaya başladı. Bu türün ünlü komikle­ri Marx Kardeşler, Eddie Cantor, Mae West, W.C. Fields ve sessiz film döneminin sonlannda sinemaya başlamış olan Laurel- Hardy çiftiydi. II. Dünya Savaşı’ndan sonra önemini yitiren slapstick türü komedi filmle­rini ABD’de Jerry Lewis, Avrupa’da da Fransız Louis de Funes gibi popüler komed­yenler sürdürdü.

1930’ların sonlarında, mizah öğesini daha gelişmiş ve karmaşık biçimde kullanan yö­netmenlerin yapıtlarıyla komedi en parlak dönemlerinden birine girdi. ABD’de Ernst Lubitsch, George Cukor, Frank Capra, Joseph L. Manluewicz, Billy Wilder, Vincente Minnelli ye Stanley Donen, Fransa’da Jean Renoir, İtalya’da Vittorio De Sica kendi tarzlarını geliştirerek komedi yönetmenleri dönemini başlattılar.

Bu dönem 1960’lardan sonra eski canlılığını yitirmekle birlikte, ABD’de Blake Edvvards, Mel Brooks ve Woody Ailen, Fransa’da bazı filmleriyle François Truffaut ve Louis Maile, İtalya’da Pietro Germi, Dino Risi ve bazı filmleriyle Federico Fellini, Çekoslavakya’ da Milos Forman tarafından sürdürüldü. Çeşitli komedi kaynaklarından, özellikle de pantomimden yararlanan Fransız Jacques Tati ise tümüyle kendine özgü bir tarz geliştirdi.

Türk sinemasının ilk konulu filmlerinden bazısı da komedi türünde yapımlardı (Him­met Ağanın İzdivacı, 1918; Bican Efendi Vekilharç, 1921; Leblebici Horhor, 1923). 1930’larda ve 1940’larda sevilen bir tür olarak varlığını sürdüren komedi 1960’larda kalabalık kadrolu, argo sözlerin çok sık kullanıldığı bir tarza yöneldi. 1970’lerden sonra ise temelde Zeki Alasya-Metin Akpınar ikilisi, İlyas Salman, Kemal Sunal ve Şener Şen gibi oyunculara dayanan, zaman zaman da nitelikli örnekleri ortaya konan bir tür oldu.

Sözlükte "komedi" ne demek?

1. Güldürü.
2. yalan ve yapmacık söz ya da davranış.
3. Gülmeye neden olan olay ya da olaylar.

Komedi kelimesinin ingilizcesi

adj. comic
n. comedy, comic
Köken: Fransızca

Son eklenenler

fiv

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç